วัตถุประสงค์ของการวิจัย
๑. เพื่อศึกษาภาพยนตร์ผีไทยร่วมสมัย (พ.ศ. ๒๕๔๒ – ๒๕๖๒) ในฐานะเรื่องเล่าสมัยใหม่ที่ประกอบสร้างจากข้อมูลทางคติชน
๒. เพื่อศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างคติชนกับการสร้างความหลอกหลอนในภาพยนตร์ผีไทยร่วมสมัยดังกล่าว
๓. เพื่อวิเคราะห์บทบาทของการหลอกหลอนในการวิพากษ์ประเด็นปัญหาที่เกิดขึ้นจากวิถีเมืองในสังคมไทย

สมมติฐานของการวิจัย
๑. ภาพยนตร์ผีไทยร่วมสมัย (พ.ศ. ๒๕๔๒ – ๒๕๖๒) เป็นเรื่องเล่าที่ประกอบสร้างจากข้อมูลทางคติชนที่หลากหลาย เช่น คติชนประเภทนิทาน ประเพณีพิธีกรรม วัฒนธรรมดนตรีและการแสดงความเชื่อไสยศาสตร์ เรื่องเล่าฉากเมือง ทั้งในลักษณะสืบทอดและตีความใหม่
๒. ภาพยนตร์ผีไทยร่วมสมัยดังกล่าวนำเสนอคติชนในฐานะ “ความเป็นอื่น” จากวิถีเมืองในสังคมไทย เช่น การเป็นตัวแทนของอดีตที่แปลกแยกจากสังคมสมัยใหม่ ความเชื่อในอำนาจเหนือธรรมชาติ ความเชื่อมโยงกับความเป็นอื่นทางเพศและชาติพันธุ์ การนำเสนอในลักษณะดังกล่าวมักแตกต่างไปจากคติชนที่ดำรงอยู่ในวิถีชีวิตเพราะมุ่งเน้นการสร้างความหลอกหลอน
๓. การสร้างความหลอกหลอนผ่านคติชนในภาพยนตร์ผีไทยร่วมสมัยทำให้เห็นว่าคติชนมีบทบาทเป็นเครื่องมือในการลงโทษผู้ละเมิดศีลธรรมและบรรทัดฐานทางสังคม เครื่องมือทวงความยุติธรรมให้แก่ผู้ที่เป็นอื่นในสังคม และการเปิดเผยปมปัญหาที่ถูกซ่อนเร้นจากอุดมคติแบบวิถีเมืองในสังคมไทย ทั้งยังมีบทบาทในการวิพากษ์และสะท้อนความกังวลเกี่ยวกับประเด็นปัญหาของสังคมไทยร่วมสมัยที่เกิดขึ้นจากวิถีเมือง เช่น การเป็นสังคมเสี่ยงภัย สังคมทุนนิยมปิตาธิปไตย พื้นที่แห่งความรู้สึกแปลกแยก

บทคัดย่อ
วิทยานิพนธ์ฉบับนี้มีจุดประสงค์เพื่อศึกษาภาพยนตร์ผีไทยร่วมสมัย (พ.ศ. ๒๕๔๒ – ๒๕๖๒) ในฐานะเรื่องเล่าสมัยใหม่ที่ประกอบสร้างจากข้อมูลทางคติชน ศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างการนำเสนอข้อมูลทางคติชนกับการหลอกหลอนในภาพยนตร์ผีไทย และวิเคราะห์บทบาทของการหลอกหลอนในการวิพากษ์ประเด็นปัญหาที่เกิดขึ้นจากวิถีเมืองในสังคมไทยร่วมสมัย ผลการศึกษาพบข้อมูลทางคติชน ๔ ประเภทในภาพยนตร์ผีไทย ได้แก่ ประเภทความเชื่อ โดยเฉพาะความเชื่อผีและอำนาจเหนือธรรมชาติซึ่งเป็นองค์ประกอบสำคัญในภาพยนตร์ผี ประเภทนิทาน ประเภทประเพณีพิธีกรรม และประเภทการแสดง โดยที่ภาพยนตร์ผีเหล่านี้ได้นำเสนอให้ข้อมูลทางคติชนมีลักษณะที่แตกต่างไปจากเดิมด้วยการนำเสนอในลักษณะสิ่งที่ปรากฏอย่างผิดที่ผิดทางและเชื่อมโยงกับความเป็นอื่นในมิติต่าง ๆ ได้แก่ ความเป็นอื่นในมิติเวลา และความเป็นอื่นทางเพศและชาติพันธุ์ ทั้งยังมักนำเสนอข้อมูลทางคติชนร่วมกับภาพของความสกปรก ภาพการละเมิดร่างกายและตัวละครที่มีพฤติกรรมละเมิดกรอบทางสังคม รวมทั้งภาพของความคุ้นเคยที่กลับกลายเป็นความแปลกปลอม การนำเสนอในลักษณะเหล่านี้ทำให้ข้อมูลทางคติชนมีบทบาทในการสร้างความหลอกหลอนขึ้นได้

การวิเคราะห์พบว่าการนำเสนอข้อมูลทางคติชนให้สัมพันธ์กับการหลอกหลอนในภาพยนตร์ผีไทยทำให้สามารถเป็นเครื่องมือช่วยเหลือตัวละครที่ด้อยอำนาจและสื่อสารประเด็นปัญหาและความกังวลใจต่อการใช้ชีวิตในวิถีเมืองของสังคมไทยร่วมสมัย ได้แก่ ความรุนแรงจากปฏิสัมพันธ์ในวิถีเมือง ความแปลกแยกในพื้นที่เมืองความกดดันจากการแข่งขันของสังคมทุนนิยมและความกดดันต่อบทบาททางเพศในสังคมทุนนิยมปิตาธิปไตย การหลอกหลอนยังวิพากษ์วิถีบริโภคนิยมที่มีลักษณะครอบงำและวิพากษ์พฤติกรรมการท่องเที่ยวที่มักไม่เคารพต่อความเชื่อท้องถิ่น การหลอกหลอนยังสะท้อนความกังวลใจต่อความทันสมัยและการพัฒนาที่ไม่สามารถควบคุมพฤติกรรมบกพร่องทางศีลธรรมของคนในเมืองได้ และการหลอกหลอนยังวิพากษ์วิถีเมืองที่มักกีดกันแรงงานบางกลุ่มและมุ่งเน้นหาผลประโยชน์ทางเศรษฐกิจจนทำให้แรงงานเหล่านี้มีชีวิตที่เสมือนตายทั้งเป็น เรื่องเล่าการหลอกหลอนในภาพยนตร์ผีไทยเหล่านี้สะท้อนความล้มเหลวในการบริหารพื้นที่แบบเมืองและล้มเหลวในการจัดการประเด็นปัญหาเหล่านี้ให้คลี่คลายไป ผู้คนในวิถีเมืองจึงต้องใช้ชีวิตร่วมกับความเสี่ยงที่ยังแฝงอยู่ในวิถึเมืองและอาจปรากฏขึ้นมาสร้างผลกระทบต่อชีวิตของพวกเขาได้อีกครั้ง

อ่านวิทยานิพนธ์ฉบับออนไลน์ได้ที่

Chula DigiVerse: Digital Preservation of Chulalongkorn University