คลังคำศัพท์ภาษาถิ่นและเสียงปฏิภาคชุด ช-จ-ซ ในจังหวัดอุตรดิตถ์ พิษณุโลก เลย พิจิตร และเพชรบูรณ์ ประเทศไทย (พ.ศ. 2553)
คลังคำศัพท์ภาษาถิ่นและเสียงปฏิภาคชุด ช–จ–ซ จังหวัดอุตรดิตถ์ พิษณุโลก เลย พิจิตร และเพชรบูรณ์ ประเทศไทย (พ.ศ. 2553) ประกอบด้วยข้อมูลคำศัพท์และแผนที่คำศัพท์ภาษาไทยถิ่น จำนวน 15 หน่วยอรรถ และ แผนที่แสดงเสียงปฏิภาคชุด ช–จ–ซ จำนวน 5 หน่วยอรรถ ของกลุ่มคน 2 ช่วงอายุ ได้แก่ ผู้มีอายุระหว่าง 10-20 ปี (เด็ก) และ ผู้มีอายุระหว่าง 50-60 ปี (ผู้ใหญ่)
อนึ่ง ข้อมูลคำศัพท์ทั้งหมดรวบรวมจากการตอบแบบสอบถามของตัวแทนผู้บอกภาษาในระดับตำบลของ 5 จังหวัด ซึ่งจัดเป็นพื้นที่ภาคกลางตอนล่างและเป็นแนวรอยต่อของภาษา (transition area) เก็บข้อมูลระหว่าง พ.ศ. 2553-2554 ใน ‘โครงการแผนที่แสดงการแปรของภาษาถิ่น: กรณีศึกษาการแปรตามรุ่นอายุของคำศัพท์และเสียงปฏิภาคชุด ช–จ–ซ บริเวณแนวรอยต่อระหว่างภาษาไทยถิ่นกลาง ภาษาไทยถิ่นอีสาน และภาษาไทยถิ่นเหนือ ในจังหวัดอุตรดิตถ์ พิษณุโลก เลย พิจิตร และเพชรบูรณ์’ จากนั้น นำข้อมูลที่ได้มาจัดเก็บในรูปฐานข้อมูลแผนที่ภายใต้ระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์ (Geographic Information System – GIS) และจัดทำเป็นแผนที่เชิงเลข (digital data) ดังแสดงและเผยแพร่ไว้ในเว็บไซต์นี้ ในรูปแบบตารางข้อมูลคำศัพท์ แผนที่คำศัพท์ และแผนที่เสียงปฏิภาคชุด ช–จ–ซ
คณะผู้วิจัย ‘โครงการแผนที่แสดงการแปรของภาษาถิ่น: กรณีศึกษาการแปรตามรุ่นอายุของคำศัพท์และเสียงปฏิภาคชุด ช-จ-ซ บริเวณแนวรอยต่อระหว่างภาษาไทยถิ่นกลาง ภาษาไทยถิ่นอีสาน และภาษาไทยถิ่นเหนือ ในจังหวัดอุตรดิตถ์ พิษณุโลก เลย พิจิตร และเพชรบูรณ์’
ผู้วิจัยและรับผิดชอบโครงการ:
- ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร. ม.ร.ว. กัลยา ติงศภัทิย์ ภาควิชาภาษาศาสตร์คณะอักษรศาสตร์จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
- ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร. ศิริวิไล ธีระโรจนารัตน์ (ตำแหน่งในขณะดำเนินโครงการวิจัย) ภาควิชาภูมิศาสตร์ คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
ผู้ช่วยวิจัยหลัก:
- นางสาวอรอุษา ชินกระจ่างกิจ
- นางสาวพร้อมพรรณ ชลถาวรพงศ์
หมายเหตุ : ‘โครงการแผนที่แสดงการแปรของภาษาถิ่น: กรณีศึกษาการแปรตามรุ่นอายุของคำศัพท์และเสียงปฏิภาคชุด ช–จ–ซ บริเวณแนวรอยต่อระหว่างภาษาไทยถิ่นกลาง ภาษาไทยถิ่นอีสาน และภาษาไทยถิ่นเหนือ ในจังหวัดอุตรดิตถ์ พิษณุโลก เลย พิจิตร และเพชรบูรณ์’ (พ.ศ. 2553) เป็นหนึ่งในโครงการย่อยของโครงการพัฒนาแผนที่ภาษาไทยถิ่นด้วยระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์ (พ.ศ. 2554) ซึ่งอยู่ภายใต้กลุ่มวิจัยภาษาและเทคโนโลยี ศูนย์แห่งความเป็นเลิศทางวิชาการด้านภาษา ภาษาศาสตร์และวรรณคดี คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย [โครงการต่อเนื่อง 5 ปี]
โครงการแผนที่แสดงการแปรของภาษาถิ่น: กรณีศึกษาการแปรตามรุ่นอายุของคำศัพท์และเสียงปฏิภาคชุด ช-จ-ซ บริเวณแนวรอยต่อระหว่างภาษาไทยถิ่นกลาง ภาษาไทยถิ่นอีสาน และภาษาไทยถิ่นเหนือ ในจังหวัดอุตรดิตถ์ พิษณุโลก เลย พิจิตร และเพชรบูรณ์ : ความเป็นมา วัตถุประสงค์ การดำเนินการและผลลัพธ์
โครงการแผนที่แสดงการแปรของภาษาถิ่น: กรณีศึกษาการแปรตามรุ่นอายุของคำศัพท์และเสียงปฏิภาคชุด ช–จ–ซบริเวณแนวรอยต่อระหว่างภาษาไทยถิ่นกลางภาษาไทยถิ่นอีสานและภาษาไทยถิ่นเหนือในจังหวัดอุตรดิตถ์พิษณุโลกเลยพิจิตรและเพชรบูรณ์เป็นอีกหนึ่งโครงการย่อยภายใต้โครงการพัฒนาแผนที่ภาษาไทยถิ่นด้วยระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์เน้นการประยุกต์ใช้เทคโนโลยีเพื่อประโยชน์ในการศึกษาวิจัยภาษาไทยถิ่นของประเทศไทย
โครงการนี้มีวัตถุประสงค์หลักในการจัดทำฐานข้อมูลภูมิศาสตร์ภาษาไทยถิ่น ด้วยระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์ (Geographic Information System – GIS) ทำการศึกษาการแปรตามรุ่นอายุของคำศัพท์และเสียงปฏิภาคชุด ช–จ–ซ บริเวณแนวรอยต่อระหว่างภาษาไทยถิ่นกลาง ภาษาไทยถิ่นอีสาน และภาษาไทยถิ่นเหนือ ในบริเวณภาคกลางตอนบน ครอบคลุมพื้นที่ศึกษา 5 จังหวัด ได้แก่ จังหวัดอุตรดิตถ์ พิษณุโลก เลย พิจิตร และเพชรบูรณ์ การดำเนินการศึกษาใช้วิธีการส่งแบบสอบถามไปยังโรงเรียนในตำบลต่าง ๆ 465 ตำบล ในพื้นที่ศึกษา ใช้เวลาเก็บข้อมูลประมาณ 1 ปี ระหว่าง พ.ศ. 2553-2554 แบบสอบถามประกอบด้วย คำศัพท์จำนวน 15 คำศัพท์ และเสียงปฏิภาคชุด ช–จ–ซ จำนวน 5 คำ ผู้ตอบแบบสอบถาม ได้แก่ ผู้อำนวยการโรงเรียนหรือครูในแต่ละตำบล โดยสอบถามข้อมูลเกี่ยวกับการใช้คำศัพท์และเสียงของกลุ่มคน 2 ช่วงอายุ ได้แก่ ผู้มีอายุระหว่าง 10-20 ปี และ ผู้มีอายุระหว่าง 50-60 ปี
ผลการศึกษาได้ข้อมูลตอบกลับจากโรงเรียนรวม 1041 โรงเรียนจาก 411 ตำบล หรือ คิดเป็นร้อยละ 88 ของพื้นที่ศึกษา หลังจากนั้น นำข้อมูลที่ได้มาแสดงผลในรูปข้อมูลและแผนที่แสดงคำศัพท์และเสียง ดังนี้
- ข้อมูลคำศัพท์และเสียงที่พบ ของผู้พูด 2 ช่วงอายุ
- แผนที่คำศัพท์และเสียง ของผู้พูด 2 ช่วงอายุ
ผลการวิจัยและการรวบรวมข้อมูลภายใต้ระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์ (Geographic Information System – GIS) โดยจัดทำเป็นแผนที่เชิงเลข (digital data) เพื่อสร้างคลังแผนที่คำศัพท์และเสียงของภาษาไทยถิ่นในบริเวณพื้นที่ดังกล่าว และใช้เป็นแหล่งอ้างอิงทางด้านภาษาไทยถิ่น และสามารถนำไปใช้เปรียบเทียบกับผลการวิจัยใน “โครงการแผนที่ภูมิศาสตร์คำศัพท์ของประเทศไทย” ซึ่งได้จัดทำในโครงการย่อยก่อนหน้านี้ในระดับประเทศรวมถึงนำไปใช้ในการวิเคราะห์ข้อมูลเชิงลึกในด้านอื่นๆต่อไป
ตัวอย่างผลลัพธ์แผนที่เชิงเลขในระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์ (Geographic Information System – GIS) ที่จัดทำขึ้น ในรูปแบบแผนที่คำศัพท์ในภาพที่ 1 และ แผนที่เสียงปฏิภาคชุด ช–จ–ซ ในภาพที่ 2
ภาพที่ 1 : แผนที่เชิงเลข (digital map) ซึ่งสร้างด้วยระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์ (GIS) เพื่อแสดงการกระจายของคำศัพท์ของหน่วยอรรถ “ดอกกระถิน” (พ.ศ. 2553) ของผู้มีอายุระหว่าง 50-60 ปี (ผู้ใหญ่)
ภาพที่ 2 : แผนที่เชิงเลข (digital map) ซึ่งสร้างด้วยระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์ (GIS) เพื่อแสดงการกระจายของคำศัพท์ของหน่วยอรรถ “ดอกกระถิน” (พ.ศ. 2553) ของผู้มีอายุระหว่าง 10-20 ปี (เด็ก)
กิตติกรรมประกาศ
คณะวิจัยขอขอบคุณกระทรวงคมนาคม ที่ให้ความอนุเคราะห์ข้อมูลแผนที่เชิงเส้นในรูป ‘shape file’ แสดงเขตการปกครองในระดับตำบลของประเทศไทย ใน “ชุดข้อมูล MOT Transport FGDS” ขอขอบคุณโครงการในแผนพัฒนาวิชาการ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ภายใต้โครงการศูนย์แห่งความเป็นเลิศด้านภาษาและภาษาศาสตร์ของคณะอักษรศาสตร์ ที่ให้งบประมาณสนับสนุนการดำเนินโครงการอย่างต่อเนื่อง รวมทั้งขอขอบคุณ ภาควิชาภูมิศาสตร์ คณะอักษรศาสตร์ ที่อนุญาตให้ใช้สถานที่และอุปกรณ์คอมพิวเตอร์ ตลอดจน ผู้ช่วยวิจัยและนิสิตภาควิชาภูมิศาสตร์จำนวนมาก ที่ช่วยให้งานด้านต่าง ๆ ของโครงการนี้สำเร็จลุล่วงลงได้อย่างสมบูรณ์